Howard Schneider, Piotr (Peter) Boltuć
THE SOCIAL HALTING PROBLEM AND THE NEED FOR MITIGATION OF DECEPTIVE ALIGNMENT
https://doi.org/10.37240/FiN.2025.13.01
ABSTRACT
This paper integrates fundamental theoretical computability concerns of AGI systems with the practical challenges of engineering safe AGI systems. Prior simulation experiments with AGI-capable agents [1] illustrate how increasing complexity and social interaction can lead to inevitable control challenges, most notably, through deception. We adopt an ethically neutral definition of deception as the measurable divergence (discrepancy D) between an AGI’s internal and external objectives. By drawing an analogy with Turing’s classical Halting Problem, we introduce the Social Halting Problem, demonstrating that reliably detecting deception in complex AGI systems is fundamentally undecidable, as expected. To address this challenge, we propose a Deception Complexity Index (DCI)—a quantifiable metric based on behavioral complexity, deviation from truthful behavior, and the resources needed for verification. This enables more precise risk assessment and alignment engineering. The inevitable presence of deception in social, complex AGI systems and the inherent undecidability highlighted by the Social Halting Problem imply that our engineering focus should shift from complete verification to risk mitigation.
Keywords: AI alignment, deceptive alignment, Artificial General Intelligence (AGI), halting problem, undecidability, AGI engineering.
–––––––––
Andrew Targowski
Professor Emeritus of Computer Information Systems, Western Michigan University.
Email: andrew.targowski@wmich.edu
KWANTOWA TEORIA INFORMACJI: W STRONĘ PARADYGMATU POZNANIA, TEORII WSZYSTKIEGO I FILOZOFII
https://doi.org/10.37240/FiN.2025.13.02
STRESZCZENIE
Jest to autorska koncepcja kwantowej teorii informacji jako uniwersalnego paradygmatu poznania oraz teorii wszystkiego, integrującej fizykę, epistemologię i ontologię sensu. Autor zakłada, że informacja nie jest jedynie opisem rzeczywistości, lecz jej pierwotną materią — energią poznawczą, która współtworzy materię, świadomość oraz ewolucję cywilizacji. Model opiera się na pięciostopniowej hierarchii transformacji poznawczej: dane → informacja → koncepcja → wiedza → mądrość, odpowiadającej stopniowemu porządkowaniu entropii sensu. Proces poznania ma naturę kwantową: każdy akt myślenia istnieje w stanie superpozycji sensów, a dopiero w momencie interpretacji następuje kolaps sensu, czyli przejście od potencjalności do poznawczej aktualności. Autor rozwija analogię pomiędzy falą poznania a falą materii, wprowadzając pojęcia amplitudy sensu oraz entropii poznawczej jako formalne miary jakości poznania. Rezultatem jest teoria, w której człowiek, sztuczna inteligencja oraz Wszechświat uczestniczą w jednym polu kwantowej informacji, a równowaga poznawcza odpowiada stanowi minimalnej entropii — mądrości. Artykuł integruje klasyczne koncepcje Bohma, Einsteina, McLuhana i Floridiego, ukazując informację jako czynnik sprawczy równoważny energii i materii. Zaproponowana koncepcja Homo sapiens harmonicus przedstawia człowieka przyszłości jako istotę zdolną do harmonizowania amplitud sensu, łączenia wiedzy z wartościami oraz przekształcania technologii w narzędzie rozwoju duchowego. Pracę zamyka postulat epistemologii kwantowej, w której filozofia staje się nauką organizowania informacyjnego pola świata — sztuką przekształcania chaosu danych w mądrość istnienia.
Słowa kluczowe: kwantowa teoria informacji; epistemologia kwantowa; kolaps sensu; entropia poznawcza; mądrość; filozofia informacji; amplituda poznania; teoria wszystkiego; Homo sapiens harmonicus; McLuhan; integracja materii i informacji.
–––––––––
Stanisław Buda
ANS TWP Szczecin.
Email: stbuda@wp.pl
WSZECHŚWIAT JAKO SYSTEM IZOLOWANY
https://doi.org/10.37240/FiN.2025.13.03
STRESZCZENIE
Niniejszy artykuł proponuje nowatorski model fizyczno-ontologiczny Wszechświata jako absolutnie izolowanego systemu charakteryzującego się niezerową egzergią, relacyjnym porządkiem oraz ontologiczną prymarnością informacji. Podważając klasyczną termodynamiczną prognozę śmierci cieplnej, argumentuje, że entropia jest zależna od skali opisu, a globalna egzergia jest stale podtrzymywana dzięki dynamicznemu sprzężeniu energii i informacji. Lokalne podsystemy (P ⊆ W) wyłaniają się jako samoregulujące centra porządku, koncentrujące egzergię i redukujące entropię informacyjną. Model integruje koncepcje z konformalnej kosmologii cyklicznej (Penrose), zasad holograficznych oraz przyczynowości zstępującej, sugerując holistyczną, idealistyczną kosmologię, w której całość poprzedza części (hologeneza). Implikacje obserwacyjne obejmują reinterpretację anizotropii CMB jako śladów dziedziczonej informacji z poprzednich eonów oraz testy za pomocą Euclid i JWST. Wszechświat nie jest systemem zmierzającym ku równowadze, lecz samopodtrzymującym się procesem relacyjnym — istnieniem jako wieczny ruch, sens i samoregulacja.
Słowa kluczowe: Wszechświat, ontologia, egzergia, informacja, entropia, hologeneza.
–––––––––
Aneta Rumak
Szkoła Doktorska, Uniwersytet Rzeszowski.
E-mail: anetar@dokt.ur.edu.pl
KONCEPCJA STYLU MYŚLOWEGO LUDWIKA FLECKA A ROZUMIENIE ZJAWISKA WIELOKULTUROWOŚCI
https://doi.org/10.37240/FiN.2025.13.04
STRESZCZENIE
Koncepcja stylu myślowego odnajduje swoje zastosowanie w świecie naukowym. Sam autor podaje takie jej zastosowanie, rysując w jej ramach kręgi egzoteryczne a także ezoteryczne i sytuując tam specjalistów w danej dziedzinie oraz laików. Wydaje się jednak, że koncepcję stylu myślowego można z powodzeniem zastosować także w zakresie kultury, szczególnie w odniesieniu do współżycia wielu kultur obok siebie oraz ich wzajemnych relacji. Celem podjęcia rozważań w niniejszym artykule, poza przybliżeniem samej sylwetki mieszkańca Galicji początku XX wieku, jest podkreślenie związków stylu myślowego i zjawiska wielokulturowości. Zestawienie ze sobą stylu myślowego i wielokulturowości, zadanie być może trudne i nowatorskie, wydaje się ważne, gdyż wykazać może niesłabnącą aktualność w dzisiejszym świecie koncepcji Flecka sprzed niemal stu lat.
Słowa kluczowe: styl myślowy, wielokulturowość, kolektyw myślowy, socjologia wiedzy.
–––––––––
Jacek Gurczyński
Instytut Filozofii UMCS Lublin.
E-mail: jacek.gurczynski@mail.umcs.pl
MANIPULACJA EMOCJAMI I DANE AFEKTYWNE W EPOCE CYFROWEJ
https://doi.org/10.37240/FiN.2025.13.05
STRESZCZENIE
Tekst podejmuje krytyczną analizę manipulacji emocjonalnej w mediach społecznościowych, ujmując ją jako element szerszej infrastruktury cyfrowego kapitalizmu afektywnego. Punktem wyjścia są empiryczne przykłady ingerencji w emocje użytkowników – eksperyment Facebooka z 2014 roku oraz działalność Cambridge Analytica – które ujawniają zdolność platform cyfrowych do modulowania nastrojów, decyzji i zachowań politycznych przy użyciu algorytmów, danych osobowych i psychograficznego mikrotargetowania. Tekst pokazuje jednak, że narracja o „wszechmocy” tych technologii bywa przesadzona, a modele osobowości i predykcji emocjonalnych są epistemologicznie kruche, uproszczone i silnie kontekstualne.
W dalszej części analiza przesuwa się z poziomu spektakularnych skandali ku codziennym praktykom afektywnym, takim jak użycie emoji, emotikonów i reakcji platformowych. Zostają one zinterpretowane jako narzędzia standaryzacji emocji, które jednocześnie umożliwiają ekspresję afektywną i redukują jej złożoność, czyniąc ją podatną na agregację, analizę sentymentu i komodyfikację. Odwołując się do filozofii procesualnej Whiteheada, teorii performatywności Butler, koncepcji pracy emocjonalnej Hochschild oraz krytyki kapitalizmu nadzoru Zuboff, tekst argumentuje, że emocje w mediach społecznościowych nie są jedynie wyrażane, lecz współprodukowane przez architekturę platform.
Emoji i systemy analizy sentymentu zostają ukazane jako elementy biopolityki emocji, w której afekt staje się surowcem ekonomicznym, a użytkownicy – afektywnymi pracownikami platform. Jednocześnie tekst wskazuje na granice algorytmicznego ujęcia emocji: ich kontekstualność, wieloznaczność i relacyjny charakter wymykają się pełnej automatyzacji. W zakończeniu zaproponowana zostaje alternatywna perspektywa badawcza, inspirowana koncepcją transindywidualności i komunitaryzmu emocjonalnego, która traktuje afekt nie jako towar, lecz jako zasób relacyjny, polityczny i etyczny, zdolny do budowania solidarności i oporu wobec instrumentalnej logiki cyfrowego kapitalizmu.
Słowa kluczowe: manipulacja emocjonalna; media społecznościowe; emoji; analiza sentymentu; afekt; praca emocjonalna; kapitalizm nadzoru; dane osobowe; algorytmy; psychograficzne mikrotargetowanie; transindywidualność; biopolityka emocji.
–––––––––
Sławomir Czetwertyński1, Jakub Marcinkowski2
1Katedra Mikroekonomii i Ekonomii Instytucjonalnej, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu, ul. Komandorska 118/120, Wrocław.
Email: slawomir.czetwertynski@ue.wroc.pl
2Katedra Zarządzania Strategicznego i Logistyki, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu, ul. Komandorska 118/120, Wrocław.
Email: jakub.marcinkowski@ue.wroc.pl
O HEURYSTYKACH BADAWCZYCH W NAUCE INSTYTUCJONALNEJ
W PERSPEKTYWIE NAUK EKONOMICZNYCH
https://doi.org/10.37240/FiN.2025.13.06
STRESZCZENIE
W artykule zajęto się problematyką dominacji metody izolacji w naukach ekonomicznych, w kontekście uwarunkowań instytucjonalnych i behawioralnych. Autorzy stawiają hipotezę, że naukowcy posługują się heurystykami badawczymi w ramach nauki instytucjonalnej, rozumianej za Kuhnem jako okres konsensusu paradygmatycznego. Metoda izolacji, jako forma redukcjonizmu wywodząca się z Weberowskiej koncepcji typu idealnego, stanowi nie tylko narzędzie poznawcze upraszczające złożone zjawiska społeczno-gospodarcze, ale również bezpieczną strategię kształtowania własnej kariery akademickiej. W ujęciu behawioralnym badacz, jako podmiot poznawczo ograniczony, skłonny jest do stosowania sprawdzonych metod, które można porównać do heurystyk decyzyjnych znanych z ekonomii behawioralnej. Presja instytucjonalna wyrażająca się maksymą „publikuj albo giń” oraz biologiczny imperatyw gospodarowania budżetem energetycznym sprzyjają wykorzystywaniu utartych schematów badawczych. Artykuł wykazuje, że wybory metodologiczne ekonomistów są efektem interakcji między tradycją badawczą i ograniczeniami poznawczymi a wymogami kariery akademickiej.
Słowa kluczowe: nauka instytucjonalna, metoda izolacji, heurystyki badawcze, metodologia nauk ekonomicznych.
