Howard Schneider, Piotr (Peter) Boltuć

THE SOCIAL HALTING PROBLEM AND THE NEED FOR MITIGATION OF DECEPTIVE ALIGNMENT

https://doi.org/10.37240/FiN.2025.13.01

ABSTRACT

This paper integrates fundamental theoretical computability concerns of AGI systems with the practical challenges of engineering safe AGI systems. Prior simulation experiments with AGI-capable agents [1] illustrate how increasing complexity and social interaction can lead to inevitable control challenges, most notably, through deception. We adopt an ethically neutral definition of deception as the measurable divergence (discrepancy D) between an AGI’s internal and external objectives. By drawing an analogy with Turing’s classical Halting Problem, we introduce the Social Halting Problem, demonstrating that reliably detecting deception in complex AGI systems is fundamentally undecidable, as expected. To address this challenge, we propose a Deception Complexity Index (DCI)—a quantifiable metric based on behavioral complexity, deviation from truthful behavior, and the resources needed for verification. This enables more precise risk assessment and alignment engineering. The inevitable presence of deception in social, complex AGI systems and the inherent undecidability highlighted by the Social Halting Problem imply that our engineering focus should shift from complete verification to risk mitigation.

Keywords: AI alignment, deceptive alignment, Artificial General Intelligence (AGI), halting problem, undecidability, AGI engineering.

 

–––––––––

 

Andrew Targowski

Professor Emeritus of Computer Information Systems, Western Michigan University. 

Email: andrew.targowski@wmich.edu

KWANTOWA TEORIA INFORMACJI: W STRONĘ PARADYGMATU POZNANIA, TEORII WSZYSTKIEGO I FILOZOFII

https://doi.org/10.37240/FiN.2025.13.02

STRESZCZENIE

Jest to autorska koncepcja kwantowej teorii informacji jako uniwersalnego paradygmatu poznania oraz teorii wszystkiego, integrującej fizykę, epistemologię i ontologię sensu. Autor zakłada, że informacja nie jest jedynie opisem rzeczywistości, lecz jej pierwotną materią — energią poznawczą, która współtworzy materię, świadomość oraz ewolucję cywilizacji. Model opiera się na pięciostopniowej hierarchii transformacji poznawczej: dane → informacja → koncepcja → wiedza → mądrość, odpowiadającej stopniowemu porządkowaniu entropii sensu. Proces poznania ma naturę kwantową: każdy akt myślenia istnieje w stanie superpozycji sensów, a dopiero w momencie interpretacji następuje kolaps sensu, czyli przejście od potencjalności do poznawczej aktualności. Autor rozwija analogię pomiędzy falą poznania a falą materii, wprowadzając pojęcia amplitudy sensu oraz entropii poznawczej jako formalne miary jakości poznania. Rezultatem jest teoria, w której człowiek, sztuczna inteligencja oraz Wszechświat uczestniczą w jednym polu kwantowej informacji, a równowaga poznawcza odpowiada stanowi minimalnej entropii — mądrości. Artykuł integruje klasyczne koncepcje Bohma, Einsteina, McLuhana i Floridiego, ukazując informację jako czynnik sprawczy równoważny energii i materii. Zaproponowana koncepcja Homo sapiens harmonicus przedstawia człowieka przyszłości jako istotę zdolną do harmonizowania amplitud sensu, łączenia wiedzy z wartościami oraz przekształcania technologii w narzędzie rozwoju duchowego. Pracę zamyka postulat epistemologii kwantowej, w której filozofia staje się nauką organizowania informacyjnego pola świata — sztuką przekształcania chaosu danych w mądrość istnienia.

Słowa kluczowe: kwantowa teoria informacji; epistemologia kwantowa; kolaps sensu; entropia poznawcza; mądrość; filozofia informacji; amplituda poznania; teoria wszystkiego; Homo sapiens harmonicus; McLuhan; integracja materii i informacji.

 

–––––––––

 

Stanisław Buda

ANS TWP Szczecin.

Email: stbuda@wp.pl

WSZECHŚWIAT JAKO SYSTEM IZOLOWANY

https://doi.org/10.37240/FiN.2025.13.03

STRESZCZENIE

Niniejszy artykuł proponuje nowatorski model fizyczno-ontologiczny Wszechświata jako absolutnie izolowanego systemu charakteryzującego się niezerową egzergią, relacyjnym porządkiem oraz ontologiczną prymarnością informacji. Podważając klasyczną termodynamiczną prognozę śmierci cieplnej, argumentuje, że entropia jest zależna od skali opisu, a globalna egzergia jest stale podtrzymywana dzięki dynamicznemu sprzężeniu energii i informacji. Lokalne podsystemy (P ⊆ W) wyłaniają się jako samoregulujące centra porządku, koncentrujące egzergię i redukujące entropię informacyjną. Model integruje koncepcje z konformalnej kosmologii cyklicznej (Penrose), zasad holograficznych oraz przyczynowości zstępującej, sugerując holistyczną, idealistyczną kosmologię, w której całość poprzedza części (hologeneza). Implikacje obserwacyjne obejmują reinterpretację anizotropii CMB jako śladów dziedziczonej informacji z poprzednich eonów oraz testy za pomocą Euclid i JWST. Wszechświat nie jest systemem zmierzającym ku równowadze, lecz samopodtrzymującym się procesem relacyjnym — istnieniem jako wieczny ruch, sens i samoregulacja.

Słowa kluczowe: Wszechświat, ontologia, egzergia, informacja, entropia, hologeneza.

 

–––––––––

 

Aneta Rumak

Szkoła Doktorska, Uniwersytet Rzeszowski. 

E-mail: anetar@dokt.ur.edu.pl

KONCEPCJA STYLU MYŚLOWEGO LUDWIKA FLECKA A ROZUMIENIE ZJAWISKA WIELOKULTUROWOŚCI

https://doi.org/10.37240/FiN.2025.13.04

STRESZCZENIE

Koncepcja stylu myślowego odnajduje swoje zastosowanie w świecie naukowym. Sam autor podaje takie jej zastosowanie, rysując w jej ramach kręgi egzoteryczne a także ezoteryczne i sytuując tam specjalistów w danej dziedzinie oraz laików. Wydaje się jednak, że koncepcję stylu myślowego można z powodzeniem zastosować także w zakresie kultury, szczególnie w odniesieniu do współżycia wielu kultur obok siebie oraz ich wzajemnych relacji. Celem podjęcia rozważań w niniejszym artykule, poza przybliżeniem samej sylwetki mieszkańca Galicji początku XX wieku, jest podkreślenie związków stylu myślowego i zjawiska wielokulturowości. Zestawienie ze sobą stylu myślowego i wielokulturowości, zadanie być może trudne i nowatorskie, wydaje się ważne, gdyż wykazać może niesłabnącą aktualność w dzisiejszym świecie koncepcji Flecka sprzed niemal stu lat.

Słowa kluczowe: styl myślowy, wielokulturowość, kolektyw myślowy, socjologia wiedzy.

 

–––––––––

 

Jacek Gurczyński

Instytut Filozofii UMCS Lublin.

E-mail: jacek.gurczynski@mail.umcs.pl

MANIPULACJA EMOCJAMI I DANE AFEKTYWNE W EPOCE CYFROWEJ

https://doi.org/10.37240/FiN.2025.13.05

STRESZCZENIE

Tekst podejmuje krytyczną analizę manipulacji emocjonalnej w mediach społecznościowych, ujmując ją jako element szerszej infrastruktury cyfrowego kapitalizmu afektywnego. Punktem wyjścia są empiryczne przykłady ingerencji w emocje użytkowników – eksperyment Facebooka z 2014 roku oraz działalność Cambridge Analytica – które ujawniają zdolność platform cyfrowych do modulowania nastrojów, decyzji i zachowań politycznych przy użyciu algorytmów, danych osobowych i psychograficznego mikrotargetowania. Tekst pokazuje jednak, że narracja o „wszechmocy” tych technologii bywa przesadzona, a modele osobowości i predykcji emocjonalnych są epistemologicznie kruche, uproszczone i silnie kontekstualne.

W dalszej części analiza przesuwa się z poziomu spektakularnych skandali ku codziennym praktykom afektywnym, takim jak użycie emoji, emotikonów i reakcji platformowych. Zostają one zinterpretowane jako narzędzia standaryzacji emocji, które jednocześnie umożliwiają ekspresję afektywną i redukują jej złożoność, czyniąc ją podatną na agregację, analizę sentymentu i komodyfikację. Odwołując się do filozofii procesualnej Whiteheada, teorii performatywności Butler, koncepcji pracy emocjonalnej Hochschild oraz krytyki kapitalizmu nadzoru Zuboff, tekst argumentuje, że emocje w mediach społecznościowych nie są jedynie wyrażane, lecz współprodukowane przez architekturę platform.

Emoji i systemy analizy sentymentu zostają ukazane jako elementy biopolityki emocji, w której afekt staje się surowcem ekonomicznym, a użytkownicy – afektywnymi pracownikami platform. Jednocześnie tekst wskazuje na granice algorytmicznego ujęcia emocji: ich kontekstualność, wieloznaczność i relacyjny charakter wymykają się pełnej automatyzacji. W zakończeniu zaproponowana zostaje alternatywna perspektywa badawcza, inspirowana koncepcją transindywidualności i komunitaryzmu emocjonalnego, która traktuje afekt nie jako towar, lecz jako zasób relacyjny, polityczny i etyczny, zdolny do budowania solidarności i oporu wobec instrumentalnej logiki cyfrowego kapitalizmu.

Słowa kluczowe: manipulacja emocjonalna; media społecznościowe; emoji; analiza sentymentu; afekt; praca emocjonalna; kapitalizm nadzoru; dane osobowe; algorytmy; psychograficzne mikrotargetowanie; transindywidualność; biopolityka emocji.

 

–––––––––

 

Sławomir Czetwertyński¹, Jakub Marcinkowski²

¹Katedra Mikroekonomii i Ekonomii Instytucjonalnej, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu, ul. Komandorska 118/120, Wrocław.

Email: slawomir.czetwertynski@ue.wroc.pl

²Katedra Zarządzania Strategicznego i Logistyki, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu, ul. Komandorska 118/120, Wrocław.

Email: jakub.marcinkowski@ue.wroc.pl

O HEURYSTYKACH BADAWCZYCH W NAUCE INSTYTUCJONALNEJ

W PERSPEKTYWIE NAUK EKONOMICZNYCH

https://doi.org/10.37240/FiN.2025.13.06

STRESZCZENIE

W artykule zajęto się problematyką dominacji metody izolacji w naukach ekonomicznych, w kontekście uwarunkowań instytucjonalnych i behawioralnych. Autorzy stawiają hipotezę, że naukowcy posługują się heurystykami badawczymi w ramach nauki instytucjonalnej, rozumianej za Kuhnem jako okres konsensusu paradygmatycznego. Metoda izolacji, jako forma redukcjonizmu wywodząca się z Weberowskiej koncepcji typu idealnego, stanowi nie tylko narzędzie poznawcze upraszczające złożone zjawiska społeczno-gospodarcze, ale również bezpieczną strategię kształtowania własnej kariery akademickiej. W ujęciu behawioralnym badacz, jako podmiot poznawczo ograniczony, skłonny jest do stosowania sprawdzonych metod, które można porównać do heurystyk decyzyjnych znanych z ekonomii behawioralnej. Presja instytucjonalna wyrażająca się maksymą „publikuj albo giń” oraz biologiczny imperatyw gospodarowania budżetem energetycznym sprzyjają wykorzystywaniu utartych schematów badawczych. Artykuł wykazuje, że wybory metodologiczne ekonomistów są efektem interakcji między tradycją badawczą i ograniczeniami poznawczymi a wymogami kariery akademickiej.

Słowa kluczowe: nauka instytucjonalna, metoda izolacji, heurystyki badawcze, metodologia nauk ekonomicznych.

Volodymyr Ratnikov

Vinnytsia National Technical University, Vinnytsia, Ukraine.

Email: sozon1948@ukr.net

CHARLES SANDERS PEIRCE AND THE PLACE OF CHAOS IN THE NEW WORLD ORDER

https://doi.org/10.37240/FiN.2025.13.1.2

ABSTRACT

This article examines the main ideas of the metaphysics of the prominent American logician and philosopher Charles Sanders Peirce. It is shown that a significant part of his „scientific metaphysics” is evolutionary cosmology, characterized, in particular, by the essential role of randomness in the world. Among the innovative ideas of evolutionary cosmology, the idea of the chaotic beginning of the Universe and constructive understanding of randomness stands out. The paper shows that this idea echoes some modern problems of quantum-relativistic cosmology, and first of all, the problems of the still popular „inflationary model,” in which the idea of the chaotic beginning of the evolution of the Universe is one of the central ones.

Keywords: metaphysics, determinism, randomness, chaos, cosmology.

 

–––––––––

 

Giorgio Derossi

University of Palermo and the University of Trieste.

Email: cattaruzzaserena@gmail.com

THE PHENOMENOSCOPIC ANALYSIS OF THE INTRAVISIBLE

https://doi.org/10.37240/FiN.2025.13.1.3

ABSTRACT

“Phenomenoscopic analysis” differs from the phenomenological analysis of the vision of the essence of phenomena highlighted, with an appropriate intentional act, as pure object; phenomenoscopic analysis instead regards this vision as organically linked to the phenomenal appearing of the physical meaning inherent in the experimental datum identified and expressed mathematically; therefore, said vision is not pure but rather integrated with “visivation,” i.e. the highlighting of the factor, also phenomenal, which constitutes the necessary condition for its actual appearing. This factor is not immediately visible because it transpires from within the datum perceived on the surface. It is only “intravisible” and therefore must be shown by means of a particular thought experiment: one suitably reintegrated with its inalienable visual-perceptual component and thus qualified—more so than the kind generally employed in philosophical and scientific demonstrations—to make visible the crucial factor otherwise unseen or merely glimpsed. For this reason, said factor is not taken into account in the intuitive and not strictly perceptual visualisation of the physical meaning, which thus remains devoid of that phenomenal visibility which makes the indispensable empirical verification possible (according to Wittgenstein’s words: “The inexpressible certainly exists. It shows itself”). As a proof of the validity of this different methodological and epistemological approach, here we present a phenomenoscopic analysis of the mental experiments—singularly alike in this regard— developed, on the one hand, by zeno of elea in the kinematic paradox of Achilles and, on the other hand, by Einstein in his Special Theory of Relativity demonstrations. The phenomenoscopic analysis of the intravisible, therefore, highlights the fact that the discovery of the essence of phenomenal reality requires not the separation but, on the contrary, the mutual integration of the scientific point of view and the philosophical one, both necessary, while maintaining their respective functions distinct. Indeed, it is first and foremost the mathematical recognition of the real datum that enables logical deduction to pose the ensuing theoretical problem in the correct terms; the demonstration that it is in line with the real data and with the objective solution to the actual problems is up to their “visivation,” which allows one to glimpse their phenomenal essence and the metaphysical meaning inherent in the physical one. Ultimately, it follows that the objectivity of scientific and philosophical knowledge is not founded on unilateral “phenomenological evidence”, which is inevitably subjective (as Jan Łukasiewicz acutely observed and highlighted in contrast to Edmund Husserl), but rather on a homogeneous, integrated synergy between science and philosophy which preserves their distinct but correlated functions.

Keywords: Phenomenoscopic analysis, appearing, demonstration, mental experiment intravisible, observation, physico-phenomenal meaning, visivation.

 

–––––––––

 

Maciej Raźniak

Szkoła Doktorska Nauk Humanistycznych, Uniwersytet Warszawski, ul. Dobra 56/66, pok. 0.108, 00-312 Warszawa.

Email: m.razniak@student.uw.edu.pl

KOINCYDENSY

https://doi.org/10.37240/FiN.2025.13.1.4

STRESZCZENIE

Można wyróżnić przynajmniej dwa znaczenia terminu „koincydens”, mianowicie: węższe — zaproponowane przez Zdzisława Augustynka i wprowadzone sztucznie do słownika ontologii czasoprzestrzeni — oraz takie, któremu mimo braku wyraźnego zdefiniowania w fizyce odpowiadają przedmioty punktowe; te koincydensy nazywamy adekwatnymi. W niniejszym artykule (1) rekonstruujemy definicję wąskich koincydensów oraz (2) omawiamy ich poszczególne rodzaje. W dalszej kolejności (3) wskazujemy na problemy generowane przez zbyt wąskie rozumienie terminu „koincydens” oraz podejmujemy próbę rozszerzenia pojęcia koincydensu tak, aby jego legitymacja brała się już nie z metafizyki, ale z fizyki. Wreszcie (4) rozważamy status koincydensów, zarówno węższych, jak i adekwatnych, w wybranych ontologiach nieewentystycznych.

Słowa kluczowe: filozofia fizyki, czasoprzestrzeń, ewentyzm punktowy, teoria względności, reizm, ontologia.

 

–––––––––

 

Tomáš Čana

University of Ss. Cyril and Methodius in Trnava, Slovakia.

Email: tomas.cana73@gmail.com

THE DIFFERENT ROLES OF DEDUCTION IN COMMUNICATION

https://doi.org/10.37240/FiN.2025.13.1.5

ABSTRACT

This article is concerned with a distinction between two epistemic roles that, according to Michael Dummett, deductively valid arguments could play in communication. This means the distinction between: a) arguments that purport to explain, and b) arguments that purport to persuade. The article is also concerned with a resulting shift in the appropriate approach to these roles of arguments. In this respect, for example, an idea emerges which traditionally any realistic-minded author would have automatically dismissed as unthinkable, but which is now relevant. This is the idea of circular justification of knowledge as something rationally acceptable. The distinction also leads us to the view that we do not need anyone to convince us that the rules of correct deduction are valid. In fact, we are already convinced of the validity of the forms of inference that guide us at the moment we think about the deductively valid arguments. There should consequently be no authentic context in which we need to be persuaded of their validity. The present article attempts to reflect critically on the distinction between the epistemic roles of arguments, and on the resulting shift in the methodology, by making four critical objections to its presentation.

Keywords: Argumentation, communication, deduction, Michael Dummett, explanation, knowledge, logical necessity, persuasion, proof, validity.

 

–––––––––

 

Mariusz Mazurek

Institute of Philosophy and Sociology of the Polish Academy of Sciences, Nowy Świat 72, 00-330 Warsaw.

Email: mariusz.mazurek@ifispan.edu.pl

LIMITATIONS OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE. WHY ARTIFICIAL INTELLIGENCE CANNOT REPLACE THE HUMAN MIND

https://doi.org/10.37240/FiN.2025.13.1.6

ABSTRACT

This paper examines the historical and contemporary challenges in the development of artificial intelligence. Replicating the human mind—with its intentionality, self-awareness, and creativity—has been, from its inception, a major challenge in artificial intelligence (AI) research. A fundamental issue remains the inability of AI systems to address “why?” and “for what purpose?” questions, underscoring the distinction between machines and humans in terms of meaning-making and contextual interpretation.

Contemporary technologies, such as neural networks and deep learning, aim to emulate cognitive mechanisms observed in biological systems. Nonetheless, limitations such as the “frame problem” and the inability to simulate intentional states persist as significant barriers in the development of these systems. These challenges have prompted an interdisciplinary approach, integrating engineering, philosophy, psychology, and biology, and have led to the emergence of the concept of “naturalness” in AI design. This concept emphasizes mimicking not only cognitive functions but also the adaptive and goal-directed processes characteristic of the human minds.

Keywords: Artificial intelligence, intentionality, AI limitations, human vs. machine thinking.

 

–––––––––

 

Sławomir Czetwertyński, Jakub Marcinkowski

Sławomir Czetwertyński — Katedra Mikroekonomii i Ekonomii Instytucjonalnej, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu, ul. Komandorska 118/120, Wrocław.

Email: slawomir.czetwertynski@ue.wroc.pl

Jakub Marcinkowski — Katedra Zarządzania Strategicznego i Logistyki, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu, ul. Komandorska 118/120, Wrocław.

Email: jakub.marcinkowski@ue.wroc.pl

 

O INTELIGENCJI KOLEKTYWNEJ W PROCESIE IDEALIZACJI W UJĘCIU EKONOMII I ZARZĄDZANIA

https://doi.org/10.37240/FiN.2025.13.1.7

STRESZCZENIE

Tematyka niniejszego artykułu wpisuje się w debatę nad możliwościami poznawczymi w naukach społecznych, ze szczególnym uwzględnieniem zastosowania elementów metod eksperckich w metodach izolacji. Konkretnie skupiono się na metodzie delfickiej oraz metodzie idealizacji i stopniowej konkretyzacji. Za cel artykułu przyjęto próbę udzielenia odpowiedzi na pytanie badawcze głoszące: czy zastosowanie metody delfickiej pozwoli na sformułowanie składowych perspektywy ontologicznej, którą można wykorzystać w procesie idealizacji zjawisk z obszaru ekonomii i zarządzania? Realizacja tak postawionego celu ma ukazać, jak można zastąpić, właściwy dla metody idealizacji, mechanizm wyłaniania czynnika naczelnego oparty na dowodzeniu logiczno-abstrakcyjnym (wnioskowaniu niezawodnym), mechanizmem opartym na idei inteligencji kolektywnej (wnioskowaniu nie niezawodnym).

Słowa kluczowe: metoda idealizacji, metoda izolacji, metoda delficka, inteligencja kolektywna, metodologia nauk ekonomicznych, metodologia nauk o zarządzaniu.

 

–––––––––

 

Anna Martin

Institute of Philosophy and Sociology of the Polish Academy of Sciences.

Email: michalskanna@gmail.com

SHARED AGENCY IN COMPLEX SETTINGS

https://doi.org/10.37240/FiN.2025.13.1.8

ABSTRACT

The paper begins by identifying two opposing approaches to (shared) agency — the standard model and the dynamical model. Despite differences between them, both models essentially converge upon the belief that shared agency entails direct mutual influence between agents, in the form of either mutual control or mutual responsiveness, respectively. This assumption becomes problematic when applied to interdisciplinary practices, like interdisciplinary research, which involve role specialization and thus do not lend themselves to an explanation in terms of direct mutual influence. In response to this difficulty, the paper advances a third approach — referred to here as the regulatory model (e.g., Schore, 2000)—which explains shared agency in terms of loose coupling (Gruber, Bödeker, 2005) understood as a pattern of cyclical organization of action in the course of which different positions (perspectives, agendas) are first differentiated during the exploratory phase and then integrated, giving rise to a dialogical from of self-organization.

Keywords: Agency, shared agency, self-organization, differentiation, unification, interdisciplinary research, integration of perspectiveS.

 

–––––––––

 

Bogna Kosmulska

Wydział Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego.

Email: bkosmulska@uw.edu.pl

DAWNIEJSZE DOMNIEMANE ŚWIADECTWA O AUTYZMIE Z PERSPEKTYWY HISTORYCZNEJ I HISTORYCZNOFILOZOFICZNEJ

https://doi.org/10.37240/FiN.2025.13.1.9

STRESZCZENIE

Istnieje pewna liczba świadectw historycznych, które można retrospektywnie, a więc z dużą dozą niepewności, uznać za mówiące o osobach w spektrum autyzmu. Są także takie świadectwa, które mogą być pewnym tłem dla wytworzenia się jednostki diagnostycznej autyzmu w latach 40. XX wieku. Artykuł ma na celu nadanie wybranym dawniejszym z nich (Herodota, Salimbenego de Adama z Parmy, św. Augustyna, Marcina Lutra) kontekstu historycznego i, szczególnie, historycznofilozoficznego. Oryginalnym wkładem badawczym artykułu jest zwłaszcza próba włączenia świadectwa Augustyna z jego I ks.Wyznań (w zestawieniu z innymi dziełami myśliciela) do listy opisywanych już w literaturze przedmiotu. Kontekstualizacji podlega również kategoria „kontaktu afektywnego” stworzona przez Leo Kannera, współtwórcy jednostki diagnostycznej autyzmu jako przeciwwagi dla dawniejszych, moralnie nacechowanych ujęć historycznych. Wnioski z tych kilkutorowych analiz są dwojakiego rodzaju: po pierwsze, jakie ogólne rodzaje źródeł poznania, biorąc pod uwagę samą naturę autyzmu (tak jak została ona pierwotnie zdefiniowana w psychiatrii dziecięcej), są możliwe i etycznie uzasadnione w jego badaniu oraz, po drugie, czego współcześnie można się w sensie praktycznym nauczyć (i oduczać), studiując oczyma historyka filozofii dawniejsze domniemane doniesienia o zaburzeniach neurorozwojowych.

Słowa kluczowe: historia autyzmu, historia filozofii a autyzm, eksperymenty deprywacyjne, kontakt afektywny, niemówienie w autyzmie, neuroróżnorodność, Herodot, Salimbene de Adam z Parmy, Augustyn z Hippony, Marcin Luter, Leo Kanner.

 

–––––––––

 

Małgorzata Czarnocka

Instytut Filozofii i Socjologii PAN, ul. Nowy Świat 72, 00-330 Warszawa.

Email: malgorzata.czarnocka@ifispan.edu.pl

PRZYCZYNEK DO KRYTYKI RACJONALNOŚCI INSTRUMENTALNEJ — PROBLEM CELU I ŚRODKA PROWADZĄCEGO DO CELU ORAZ ICH WARTOŚCIOWANIA

https://doi.org/10.37240/FiN.2025.13.1.10

STRESZCZENIE

Przedmiotem rozważań jest obecnie powszechnie aprobowana jako standardowa i niebudząca wątpliwości (np. w eseju Instrumental Rationality w pretendującej do opiniotwórczej Stanford Encyclopedia of Philosophy) koncepcja racjonalności instrumentalnej oparta na opisowo-normatywnej definicji: „wybiera się/należy wybierać te środki, które są efektywne dla danego celu.” Analizuję, jakie kłopoty wiążą się z postulowaniem w tej koncepcji racjonalności celu działania jako znanego ex ante, tj. w fazie planowania działania, i o niewyznaczonych wartościach, oraz postulowania środków, na które nie są nałożone żadne wartości poza efektywnością działania. Wskazuję ponadto różnice pomiędzy obecnie paradygmatyczną koncepcją racjonalności instrumentalnej a bardziej wnikliwą koncepcją Maxa Webera co do kwestii charakteru celu, środków i ich wartości.

Słowa kluczowe: Racjonalność instrumentalna, cel działania, środek działania, wartości.

 

Georgius Forster

(1754–1794)

LIMITES HISTORIAE NATURALIS ORATIO QUA LECTIONES SUAS IN ACADEMIA VILNENSI AUSPICATUS EST

https://doi.10.37240/FiN.2024.12.1.2

ABSTRACT

The author presents his panoramic (and comprehensive) vision of natural history, including—in addition to botany, zoology and mineralogy—also issues in the field of sciences that only later emerged and became independent, such as general biology, geology and paleontology. He refers to his own experiences gained during numerous journeys, including the longest, three-year trip around the world3 (which resulted in, among others, the description of 75 new genera and 265 species of tropical flora). The philosophical foundation of his narrative is an original concept of nature (inorganic and organic) perceived in a holistic and evolutionary way.

Keywords: (materialistic) philosophy of nature of the 18th century, the idea of pre-biological and biological evolution.

 

–––––––––

 

Richard Krzymowski

(1875–1960)

THE APPEARANCE OF LIFE

https://doi.10.37240/FiN.2024.12.1.3

ABSTRACT

The article presents the hypothesis of the origin of life. All the basic ideas of the 20th century research program in this area can be found there: the extrapolation of Darwinism into the area of chemical evolution, the influence of solar energy, the large “chemical possibilities” of carbon compounds, early heterotrophy, the gradual increase of organic purpose as a result of natural selection.

Keywords: Biogenesis, chemical evolution, pre-biological natural selection.

 

–––––––––

 

Vladimir V. Zemnukhov

Institute of Marine Biology of the Far Eastern Branch of the Russian Academy of Sciences, Vladivostok 690059.

Email: zemnukhov1@ya.ru

THE ORIGIN OF LIFE: ATMOSPHERIC HYPOTHESIS

https://doi.10.37240/FiN.2024.12.1.4

ABSTRACT

An original hypothesis of the origin of life in an atmosphere of ancient Earth is proposed. It is shown that the atmospheric conditions of ancient Earth had been beneficial not only for initial abiogenic synthesis of organic monomers, but also for their polymerization and decomposition of protobiopolymers. Protobionts are particles of water aerosol the size of 1–10 microns. The proposed hypothesis can tie together all relevant facts on the early Earth’s history, antiquity and ecology features of methanogenic Achaea, the small size of prokaryotes, the discovery of fossilized prokaryotes in meteorites and others. The hypothesis provides an opportunity to consider the evolution of all principal components of the cell in a continuous relationship with each other and with the environment, from the earliest stages of the origin of life. According to the proposed hypothesis, the origin of life can be considered in conjunction with the development of formation of biogeochemical cycles as a natural process, which is an integral part of the birth of planets.

Keywords: Origin of life, non-equilibrium, chirality, ancient Earth, atmosphere, protobionts, Venus.

 

–––––––––

 

Alicja Kubica

Institute of Philosophy and Sociology of the Polish Academy of Sciences.

Email: alicewanderer@gmail.com

THE PROTOBIOLOGICAL THEORY OF CEILINGS AND FLOORS, OR CHEMICAL EVOLUTION AS A PLANETARY PROCESS

https://doi.10.37240/FiN.2024.12.1.5

 

ABSTRACT

The article presents a modern protobiological theory based on the classical archetype. It connects the issues of origins of life with the theory of the hierarchy of matter and recognizes that error correction occurs within hierarchical and dynamic living systems. The paper briefly reproduces Morowitz-Smith prebiotic scenario. It highlights the importance of rTCA for theory, and the observation that the transition from a planet “without life” to a planet “with life” is a thermodynamic problem. Reflections on the philosophical foundations and worldview consequences of the theory are presented. The book and articles by the authors are crafted in a holistic approach and are critical towards the premature (and excessive) extrapolation of Darwinian selection as a means of explaining the process of abiogenesis.

Keywords: Origins of Life, chemical evolution, phase transitions.

 

–––––––––

 

Alexander Prokofievich Rudenko

(1925–2004)

ON THE THEORY OF PREBIOTIC EVOLUTION

https://doi.10.37240/FiN.2024.12.1.6

ABSTRACT

The main theorems of the theory of evolution of open catalytic systems are briefly presented. The difference between the “natural-historical” and “actualistic” approach to the problem of the origins of life was highlighted.

Keywords: biogenesis, theory of evolution of open catalytic systems.

 

–––––––––

 

Marceli Nencki

(1847–1901)

ON THE BIOLOGICAL RELATION OF LEAF DYE TO BLOOD DYE

https://doi.10.37240/FiN.2024.12.1.7

ABSTRACT

The author formulates conclusions for biological sciences from the discovery resulting from his cooperation with Leon Marchlewski. It is about the similarity of hematoporphyrin (a derivative of haemoglobin) isolated by Marceli Nencki and phylloporphyrin (a derivative of chlorophyll) obtained by Marchlewski, which suggests their genetic relationship, and thus a common origin of the world of animals and plants.

Keywords: Chlorophyll, haemoglobin, origins of the living world.

 

–––––––––

 

Czesław Nowiński

(1907–1981)

SELF-ORGANIZATION AND THE THEORY OF EVOLUTION

https://doi.10.37240/FiN.2024.12.1.8

ABSTRACT

The author distinguishes three types of evolutionary theories: 1) ahistorical theories, constructed according to the methodological patterns of classical physics (mechanics), 2) supra-historical theories, in which the historical nature of the evolutionary process is reflected in a more complete (than only in the sense of the chronology of events) and richer, but its mechanism remains unchanged—“taken out of history,” 3) fully historical theories, recognizing that the factors and mechanisms of evolution themselves are entangled in history: are subject to changes in the course of historical development. A prominent representative of the third type is the theory of Ivan I. Schmalhauzen. Some peculiarities of its methodological structure are analyzed. This analysis allowed to reveal the premises of the process of evolution understood as a process of self-organization and to determine the basis on which it can be concluded that the general theory of evolution is nothing else than a theory of biological organization.

Keywords: Synthetic theory of evolution, driving (and other) factors of evolution, theory of stabilizing selection, historical variability of factors and mechanisms of evolution.

 

–––––––––

 

Krzysztof Łastowski

Adam Mickiewicz University in Poznań, Szamarzewskiego 89, 60–568 Poznań, Poland.

E-mail: krzysztof.lastowski@amu.edu.pl

THE MAIN EVOLUTIONARY IDEAS OF MODERN BIOLOGICAL KNOWLEDGE
An outline of the historical and methodological analysis

https://doi.10.37240/FiN.2024.12.1.9

ABSTRACT

The aim of this article is to show the methodological principles that govern the interrelationship of the main ideas, concepts, and theories of modern biology. In recent years, several prominent biological researchers attempted to offer insights into the development of biological knowledge. However, a critical examination of these attempts indicates that a methodological analysis is a more fitting approach for achieving this goal. Indeed, the challenge of establishing inter-theoretical connections between biological theories and discoveries falls not within the purview of biology itself but rather within the methodology of biology. This paper explores the key research findings that determine the vertical order of biological knowledge, thereby deepening our cognitive understanding of this field. It also explores the theoretical advancements that expand the horizontal scope of this knowledge. The conceptual framework is illustrated through two diagrams Map I and Map II, which illustrate the methodological structure of biological ideas, concepts, and theories from the era of Linnaeus to the early 21st century. Map II further demonstrates how complex explanatory narratives can be constructed based on contemporary biological and evolutionary knowledge.

Keywords: Aggregation, evolutionary biology, disaggregation, history and levels of biological knowledge, map of biological ideas and theories, methodological relationships.

 

–––––––––

 

Paweł Grieb

Mossakowski Institute of Experimental and Clinical Medicine of the Polish Academy of Sciences in Warsaw.

E-mail: pgrieb@op.pl

THE ORGANIZATION OF BIOLOGICAL MATTER AND THE PROCESS OF EVOLUTION

https://doi.10.37240/FiN.2024.12.1.10

ABSTRACT

The theory of biological evolution by natural selection and the theory of levels of biological organization are general concepts intended to enable understanding of the existence of biological matter defined as living organisms that reproduce sexually. These two theories were formulated independently of each other, but later their integration was postulated. This study is an attempt to implement such a postulate. The starting point is the statement that both theories concern the way in which biological matter composed of individuals constituting populations exists. The theory of biological organization is intended to explain the functioning of organisms by maintaining homeostasis (relative independence from the environment) during the life cycle, while the theory of evolution concerns the changes that populations undergo in response to a changing environment.

Keywords: Theory of biological evolution, biological organization, biological matter, living organisms.

 

–––––––––

 

Adrianna Grabizna

Institute of Psychology at the University of Zielona Góra, Poland.

Email: a.grabizna@wns.uz.zgora.pl

 

THE EVO-DEVO AND ITS EPIGENETICS—
“A NEW BIOLOGY FOR PSYCHOLOGY”? THE CASE OF INHERITANCE OF THE ATTACHMENT STYLE

https://doi.10.37240/FiN.2024.12.1.11

ABSTRACT

The Evolutionary Developmental Biology (in abbreviation Evo-Devo) gains in popularity among psychologists. It would be a “synthesis of development and evolution” which would finally allow a rapprochement of psychology and biology. The Evo-Devo redefines epigenetics and opposes it to the (alleged) genetic determinism, genetic reductionism and preformationism of the Modern Synthesis (MS), proposes the concept of the extended inheritance and a mechanism of inheritance of acquired characters, which are claimed to be (neo-) Lamarckian, fuses the three questions separated by the MS: the origin of variation, fate of variation and inheritance of variation. These points of the Evo-Devo’s programme particularly resonate with psychologists’ expectations: genes alone do not explain the question of transgenerationality, the ontogeny of the attachment, e.g. early experience with caregivers (e.g. separation and loss) have a long-term effects on adult development can span a person’s lifetime, can even span generations. However, in the paper I show that the inheritance of acquired characters is indeed impossible, that Lamarck never proposed a theory of the inheritance of acquired characters and that it is a confusion rather than fusion to link the question of the origin of variation, the question of development and the one of inheritance. If the Evo-Devo is so appealing to psychologists, it is not because there is “a new biology for psychology.” I show that psychologists’ attitude towards monism was ambivalent and such was the relationship between psychology and biology. The paper is a standpoint of a philosopher of biology interested in psychology.

Keywords: Evo-Devo; epigenetics, extended inheritance, transgenerationality, attachment style, dualism, mind-body problem.

 

–––––––––

 

Andrzej Elżanowski

Department Artes Liberales, The University of Warsaw.

Email: elzanowski@al.uw.edu.pl

ON THE EVOLUTIONARY ORIGIN OF VALUES

https://doi.10.37240/FiN.2024.12.1.12

 

Values drive not only human history, but our entire world, i.e. the biosphere. It would seem, therefore, that nothing can be more important for the future of the world than the theory or understanding of values. But in fact, scientific axiology is in a pre-paradigmatic stage of fragmented conceptualizations, i.e. there is no coherent theory of values as causal factors in the living world. Philosophers have reached a relative consensus only in distinguishing intrinsic values as resulting from states of mind or experiences (Narveson, 1967, p. 75; Frankena, 1973, pp. 81–82) from instrumental values, but beyond that there is no coherent conceptualization of other types of value (Nagel, 1979), whose relationship to immanent value usually remains undefined. Therefore, the question arises where do immanent values come from and how they relate to other categories of values.

 

–––––––––

 

Adrianna Grabizna

Institute of Psychology at the University of Zielona Góra.

Email: a.grabizna@wns.uz.zgora.pl

FROM NAMES TO OBJECTS—PHILOSOPHICALLY ABOUT PSYCHIATRIC CLASSIFICATIONS

https://doi.10.37240/FiN.2024.12.1.13

ABSTRACT

At each introduction of a new edition of psychiatric classifications, a vivid debate resurfaces and concerns their very validity: should classifications be based on etiology or should they be descriptive, based on observation, and not on some or other theories of etiopathogenesis? I shift the attention to the philosophical aspect of the debate. Psychiatric classifications employ (and have always employed) taxonomic methodology but in fact are not (and never were) based on biological mechanisms leading to mental disorders. Therefore I tried to catch the moment where certain observable features, recognized as symptoms, begins to be perceived as an ontologically independent entities and we start to think that nosological units must have a specific cause (e.g. a neuropathogenesis), which is simply reflected in the diagnostic picture. I tried to catch the moment, when by naming, classifying and diagnosing, we, in a sense, create objects. Then I show how from there we can slide into objectification: we can stop to see a person and start to an illness.

Keywords: psychiatric classifications, DSM, ICD, essentialism, nosography, abstraction.

 

–––––––––

 

Alicja Kubica

Institute of Philosophy and Sociology of the Polish Academy of Sciences.

Email: alicewanderer@gmail.com

ON THE STRUGGLE OF SCIENTISTS WITH
THE EFFECTS OF POSITIVIST MYTHS FUNCTIONING IN THE LIFE SCIENCES

https://doi.10.37240/FiN.2024.12.1.14

ABSTRACT

The aim of this article is to examine whether the “seven myths” identified and presented by Uroboros in “In venenoso Dracone …,” more than thirty years ago still function in the academic community. It also aims to address whether there are indications that this state has undergone a change. It seems that naturalists found that excessive adherence to a physicalist style of doing science severely limits research work. At the same time, scientists often grapple with the consequences of implementing physicalism and stumble while addressing philosophical issues.

Keywords: Positivist mythology, meta-scientific and meta-philosophical mythology, philosophy of biology, philosophy of protobiology, research on the origins of life.

Piotr (Peter) Bołtuć 

E-mail: pboltu@sgh.waw.pl

ABSTRACT 

We view philosophy as paradigm setting: largely, spread over leading sciences of the epoch, as well as the main developing technologies, and even socio-economic and managerial patterns. This is, obviously, a “regulatory definition,” not quite a descriptive one. We examine whether it is the science of sciences, or the science over the sciences. Thus, it is not quite a meta-science. Our point is not to view philosophy as a methodology of science, or as its maid (ancilla). Philosophy is viewed as the pinnacle of the sciences, providing them with ontological and axiological meanings. Here is one proposed definition: Philosophy is built upon the sum of general theories of all leading sciences (broadly understood); it is a theory based on this sum. The aim of philosophy so defined is to stipulate and approximate veridical worldviews, rooted in the strongest available background, which is largely the background provided by the sciences, but not quite limited to what is scientifically provable at a given point in time—this last clause is due to temporary limitedness of any science, always existing at a given time-slice. Thus, limited dependency on any principles, not only factual statements. As we know from Albert Einstein’s relativity theories and other scientific revolutions, both factual statements and higher-level principles, are always already inductively questionable, e.g., through inference to the best explanation following pragmatic, context dependent, criteria of what counts as “the best” of explanations. We also question the intuitive requirements of physicalism that are crucial to Daniel Stoljar’s thesis that physicalism cannot be properly defined. In contrast to the broadly scientistic predilection beneath the approach in the main bulk of this article we also need and require a philosophical focus on the human existential condition, which is complementary to, and not contradictory with, the above definition of philosophy. The proposed approach may be viewed as an Enlightenment approach, aware of its strengths and limits; thus, with a post-Enlightenment zing.

Keywords: Philosophy as paradigm building, physicalism over the current sciences.

 

–––––––––

 

B. Jack Copeland , Diane Proudfoot

Universityof Canterbury, New Zealand

E-mail: jack.copeland@canterbury.ac.nz

E-mail: diane.proudfoot@canterbury.ac.nz

 

ABSTRACT 

We examine Turing’s intriguing claim, made in the philosophy journal Mind, that he had created a short computer program of such a nature that it would be impossible “to discover by observation sufficient about it to predict its future behaviour, and this within a reasonable time, say a thousand years” (Turing, 1950, p. 457). A program like this would naturally have cryptographic applications, and we explore how the program would most likely have functioned. Importantly, a myth has recently grown up around this program of Turing’s, namely that it can be used as the basis of an argument—and was so used by Turing—to support the conclusion that it is impossible to infer a detailed mathematical description of the human brain within a practicable timescale. This alleged argument of Turing’s has been dubbed “Turing’s Wager” (Thwaites, Soltan, Wieser, Nimmo-Smith, 2017, p. 3) We demonstrate that this argument—in fact nowhere to be found in Turing’s work—is worthless, since it commits a glaring logical fallacy. “Turing’s Wager” gives no grounds for pessimism about the prospects for understanding and simulating the human brain.

Keywords: Alan Turing, Turing’s Wager, mechanized encryption, laws of behaviour, unspecifiability of the mind, brain modelling, whole-brain simulation, cipher machines, Enigma, fish, Tunny, early computer-based cryptography.

 

–––––––––

 

Kyrtin Atreides

AGI Laboratory, Seattle, WA,USA

E-mail: Kyrtin@ArtificialGeneralIntelligenceInc.com

 

The impact of complexity within government and societal systems is considered relative to the limitations of human cognitive bandwidth, and the resulting reliance on cognitive biases and systems of automation when that bandwidth is exceeded. Examples of how humans and societies have attempted to cope with the growing difference between the rate at which the complexity of systems and human cognitive capacities increase respectively are considered. The potential of and urgent need for systems capable of handling the existing and future complexity of systems, utilizing greater cognitive bandwidth through scalable AGI, are also considered, along with the practical limitations and considerations in how those systems may be deployed in real-world conditions. Several paradoxes resulting from the influence of prolific Narrow Tool AI systems manipulating large portions of the population are also noted.

Keywords: e-Governance, complexity, cognitive bandwidth, AGI, Artificial General Intelligence, scalability, tool AIcognitive bias.

 

–––––––––

 

Jessica Baumberger

University of Illinois Springfield

E-mail: jbaum02s@uis.edu

Artificial Intelligence (AI) stands at the intersection of unprecedented opportunities and profound challenges. As AI is increasingly integrated into societal structures, the necessity for transparency and open-source approaches becomes paramount to foster both innovation and ethical considerations. Collaborative efforts among academia, industry, and policymakers are essential for addressing the multifaceted complexities that AI presents. While AI promises transformative benefits, potential challenges, such as its weaponization, corporate exploitation, and job displacement, warrant careful attention. Striking a balance between regulation with innovation is critical. Academic institutions can play a pivotal role, guiding AI’s trajectory, nurturing interdisciplinary learning, and equipping future professionals. Embracing open-source AI can ensure its ethical use and mitigate the risks associated with its exploitation. The existential threats posed by AI are significant, yet with strategic collaboration and foresight, a bright, AI-driven future is within reach.

Keywords: Artificial Intelligence (AI), open-source AI, AI ethics, AI transparency, AI Education.

 

–––––––––

 

Kazimierz Kowalski

California State University, Dominguez Hills

E-mail: kazikk@gmail.com

 

Celem niniejszego opracowania jest omówienie książki Andrzeja Targowskiego zatytułowanej Informatyka Strategiczna, która powinna stać się Biblią Informatyki w XXI w. Strategiczna informatyka jest monografią dziedziny informatyki w zakresie jej strategicznych fal rozwojowych i wyzwań postępu technologicznego oraz głównych, strategią-zorientowanych zastosowań w biznesie, służbie zdrowia, rolnictwie, edukacji i prywatnym domu. Przedstawia zestaw wyzwań strategicznych informatyki w zakresie humanistyki, cyfrowego państwa i miasta, zrównoważonego rozwoju oraz informatycznej etyki, moralności i praw.

Słowa kluczowe: informatyka strategiczna, KSI, KSO, PESEL, cyfryzacja, fale cywilizacji, rewolucja informatyczna, AI, roboty, Internet, Infostrada, Cyfronet, bezrobocie, Big Tech, Lange, Chile, Model Kratowy Informatyki, Model Kratowy Humanistyki, automatyzacja, prawa informatyki, etyka, moralność, zastosowania informatyki, systemy informatyki, chmura obliczeniowa, platformy informatyki, wyzwania technologiczne, definicja informatyki, nauka informatyki.

 

–––––––––

 

Jan Grzanka

E-mail: jangrzanka@onet.pl

W artykule omówiono ewolucję rozumowania Mariana Smoluchowskiego w kontekście prowadzonych przez niego badań nad przyczynowością i rozumieniem istoty przypadku. Początkowo Smoluchowski skupiał się na epistemicznym badaniu przyczynowości, szukając dowodów potwierdzających teorię kinetyczno-molekularną. Dowodząc przyczyny ruchów Browna, wykorzystał koncepcję kauzalnej przyczynowości. Zasadniczą zmianą w postrzeganiu przez niego przyczynowości było zrozumienie roli przypadku występującego na linii przyczyna ‒ skutek. Wprowadzając do rozważań relacje matematyczne, skupił się na aspekcie zaistnienia skutku. Zdaniem Smoluchowskiego przypadek nadający się do obliczenia prawdopodobieństwa różni się od przypadku w szerszym znaczeniu istotną prawidłowością częstego powtarzania się zjawiska. Zasługą polskiego uczonego było rozróżnienie filozoficznego i fizykalnego pojmowania przyczynowości, przypadku i rachunku prawdopodobieństwa. Przesunięcie rozważań nad naturą przypadku na płaszczyznę ontologiczną przeniosło jego badanie w obszar działania nauki, doprowadzając tym samym do praktycznego zastosowania rachunku prawdopodobieństwa w fizyce.

Keywords: kauzalna przyczynowość, ruchy Browna, skutek, przypadek, rachunek prawdopodobieństwa.

 

–––––––––

 

Jan Czerniawski

Instytut Filozofii, Uniwersytet Jagielloński, Polska.

E-mail: uzczerni@cyf-kr.edu.pl

 

Zgodnie z twierdzeniem Bella, żaden model lokalny i realistyczny nie odtworzy wszystkich przewidywań mechaniki kwantowej dla eksperymentu EPR-B. Każdy taki model musiałby przewidzieć zarazem doskonałą korelację i złamanie nierówności CHSH, lecz to wydaje się niemożliwe, gdyż aby dostarczyć pierwszego z tych przewi- dywań, musiałby być deterministyczny, podczas gdy to wydawałoby się uniemożli- wiać drugie. Przedstawiony zostanie model eksperymentu EPR-B, w którym spo- dziewane jest uniknięcie tej pozornej sprzeczności dzięki deterministycznie chao- tycznemu mechanizmowi leżącemu u podstaw pomiarów. Model jest w fazie modelu „czarnoskrzynkowego”, gdyż nie został jeszcze sprecyzowany ten mechanizm, lecz jedynie odpowiadająca mu funkcja odpowiedzi.

Słowa kluczowe: mechanika kwantowa, twierdzenie Bella, eksperyment EPR-B.

 

–––––––––

 

E-mail: ejdrozdowska@gmail.com

 

Logika kwantowa pojawiła się w latach 30. XX wieku w wyniku postawienia py- tania o to, czy konceptualne zmiany zapoczątkowane w fizyce przez mechanikę kwantową wymagają rewizji logiki. W literaturze anglojęzycznej za prekursora logiki kwantowej uznaje się Johna von Neumanna, natomiast w literaturze polskiej wskazuje się Zygmunta Zawirskiego. Zawirski był pierwszym badaczem, który zasugerował, że mechanika kwantowa może kierować się inną logiką niż logika klasyczna. Był pierwszym badaczem w ramach nurtu wielowartościowej logiki kwantowej, jednak jego wpływ okazał się ostatecznie niewielki. Z kolei John von Neumann wraz z Gar- rettem Birkhoffem zapoczątkowali dominujący dziś nurt algebraicznej logiki kwan- towej. Okazuje się, że pomimo różnic założeń i metod, łączy ich podporządkowanie projektu logiki kwantowej dwóm wymaganiom – uwzględnieniu zasady nieoznaczoności Heisenberga i uzgodnieniu uzyskanej logiki z rachunkiem prawdopodobieństwa.

Słowa kluczowe: Zygmunt Zawirski, John von Neumann, logika kwantowa, logika wielowartościowa, filozofia mechaniki kwantowej.

 

–––––––––

 

Giacomo Borbone

Catania University, Dipartimento di Scienze della Formazione, Italy.

E-mail: giacomoborboneyahoo.it

 

The struggle undertaken by Galileo Galilei against Aristotelian physics—and his subsequent defense of Nicolaus Copernicus’s theories—led the Pisan scientist to bring about the so-called modern scientific revolution and to lay the foundations of the experimental method, the fundamental result of which was to deprive the natural world of subjective qualities and to reconfigure it in purely quantitative terms. On the purely historical level, agreement among historians of science and philosophy is almost unanimous, while the same cannot be said for questions concerning interpretations of Galilei’s modus operandi and the basic philosophical options adopted by Galilei during his demolition of the entire Aristotelian-scholastic framework. Not all experts in the Galilean thought or of science, in fact, agree in tracing the Galilean reflection within the Platonic tradition, but one authoritative voice that has instead argued for its deep intertwining between Plato and Galilei is the German philosopher Ernst Cassirer. In this contribution I will attempt to demonstrate, partly considering two unpublished manuscripts of Cassirer, the plausibility of the Cassirerian thesis about Galilei’s physical Platonism.

Keywords: abstraction, Cassirer, Galileo Galilei, idealization, science.

Andrzej Łukasik 

Institute of Philosophy, Maria Curie-Skłodowska University, Lublin, Poland. 

Email: andrzej.m.lukasik@gmail.com 

 

STANISŁAW LEM’S PHILOSOPHICAL IDEAS, CONCEPTIONS, AND INSPIRATIONS.

INTRODUCTION 

doi:10.37240/FiN.2022.10.1.2

 

–––––––––

 

Sébastien Doubinsky 

Aarhus University, School of Communication and Culture, 8000 Aarhus C. 

E-mail: sebastiendoubinsky@yahoo.fr

 

UNSPEAKABLE OTHERNESS—AN ESSAY ON THE FAILURE OF COGNITIVE AND EPISTEMIC COMMUNICATION TOOLS IN STANISLAW LEM’S SOLARIS 

doi:10.37240/FiN.2022.10.1.3

 

ABSTRACT 

Stanislaw Lem is one of the most famous figures of the Polish science fiction in post-world war two Europe. Solaris. His most famous novel, was published in 1961, and was adapted twice for the big screen, first in 1971 by Andrej Tarkovski, and in 2002 by Steven Soderbergh. The plot revolves around the psychologist Kris Kelvin, who is sent on the planet Solaris to try to find out if it is possible to communicate with the alien ocean that covers almost all of its surface. Confronted with a strange phenomenon and colleagues turned paranoid, Kelvin tries at first to understand what is going on at the space station. The unexplained arrival of the döppleganger of his ex-partner, Harey, will little by little make him accept the absurdity of his task and possibly of life itself. As Lem himself refused any final interpretation of his novel, there has of course been a flourish of them. One can however choose this exegetic impossibility as a major theme in the novel, and reflect on the implications of the situation Kelvin faces, caught between a desire to understand the nature of Solaris’s ocean and the sheer failure of doing so. In this essay, we will try to suggest that, by showing the limits of language as the means to express a satisfying epistemic frame, Lem’s parabol could be seen as an attempt to show the reader the existential limits of our anthropocentrism and scientific hubris. 

Keywords: Lem; Solaris; Language; Communication; Existentialism. 

 

–––––––––

 

Bernd Graefrath 

University of Duisburg-Essen, Department of Philosophy, Universitaetsstr. 12, D-45117 Essen, Germany. 

Email: bernd.graefrath@uni-due.de

 

LEM’S PHILOSOPHY OF CHANCE IN HIS FICTION AND NON-FICTION

doi:10.37240/FiN.2022.10.1.4

 

ABSTRACT 

Stanislaw Lem recognizes the far-reaching role of chance both in gaining knowledge and in explaining the development of cultural norms. The consequences are explored by him in fiction and non-fiction. 

Keywords: Stanislaw Lem, chance, science fiction, philosophy of technology, philosophy of biology, philosophy of culture. 

 

–––––––––

 

Peter Swirski 

Email: peter.swirski@ualberta.ca 

 

THE CASSANDRA SYNDROME, OR HOW NOT TO BE A PROPHET

doi:10.37240/FiN.2022.10.1.5

 

ABSTRACT 

The central question of the article is should Stanisław Lem be read as a futurologist? The main thesis is that more than in predicting the future Lem always has been more interested in exploration the conceptual limits of science and its technological offshoots. 

Keywords: Stanisław Lem, Hugo Gernsbacher, Herbert George Wells, futurology, conceptual limits of science. 

 

–––––––––

 

Paweł Polak, Roman Krzanowski

Paweł Polak – The Pontifical University of John Paul II, Cracow.

Email: pawel.polak@upjp2.edu.pl 

Roman Krzanowski – The Pontifical University of John Paul II, Cracow. 

Email: roman.krzanowski@upj2.edu.pl 

 

STANISŁAW LEM’S VISIONS OF A TECHNOLOGICAL FUTURE: TOWARD PHILOSOPHY IN TECHNOLOGY 

doi:10.37240/FiN.2022.10.1.6

 

ABSTRACT 

Stanisław Lem is mostly known as a sci-fi writer and not widely perceived as a visionary of the cyber age, despite the fact that he foresaw the future of information technology better than most scientific experts. Indeed, his visions of future information-based societies have proved to be remarkably accurate. Lem’s stories fuse together elements of fantasy, philosophy, and science, but what we can really learn from them is the nature of humanity, technology, and philosophy, as well as the values of technological prophecies. Moreover, Lem gave birth to, without naming it as such, the concept of philosophy in technology, which is a perspective on technology and philosophy that explores the deep implicit philosophical foundations of technology and humanity. 

Keywords: Stanisław Lem, visions of technology, technological future, philosophy of technology, philosophy in technology. 

 

 

–––––––––

 

Jan Pleszczyński 

Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin, Polska. 

Email: jan.pleszczynski@umcs.pl 

 

NATURALNY I TECHNOLOGICZNY RACJOMORFIZM W KOMUNIKACJI (W KONTEKŚCIE NIEKTÓRYCH IDEI KONRADA LORENZA I STANISŁAWA LEMA) 

doi:10.37240/FiN.2022.10.1.7

 

STRESZCZENIE

Główna myśl tego artykułu jest taka, że zdominowanie współczesnej sfery intersubiektywności przez nowoczesne technologie komunikacyjno-medialne ujawnia w świecie ludzkim pewne fenomeny, nieobecne w epokach przedinternetowych. Jednym z nich jest technoracjomorfizm. Terminem tym określam hybrydową ontyczność, działającą według biologicznych mechanizmów racjomorficznych, na które nakłada się technologiczna racjonalność. W artykule wskazuję też niektóre efekty, jakie w życie społeczne i jednostkowe wnosi obecność w komunikacji technoracjomorfizmu.

W rozważaniach odwołuję się do koncepcji Konrada Lorenza i ewolucyjnej teorii poznania oraz wplatam w nie pewne wątki, które odnajduję w twórczości Stanisława Lema. 

Słowa kluczowe: komunikacja, racjomorfizm, technoracjomorfizm, Internet, nowoczesne technologie, ewolucja, epistemologia, Stanisław Lem, Konrad Lorenz. 

 

–––––––––

 

Filip Kobiela 

AWF im. B. Czecha w Krakowie, Al. Jana Pawła II 78, 31–571 Kraków. 

Email: filip.kobiela@awf.krakow.pl 

 

BETRYZACJA I ETYKOSFERA – DWIE LITERACKIE KONKRETYZACJE LEMOWSKIEJIDEI TECHNOLOGII ETYKI 

doi:10.37240/FiN.2022.10.1.8 

 

STRESZCZENIE

Celem artykułu jest rekonstrukcja, analiza i porównanie dwóch lemowskich wizji zastosowania przyszłego rozwoju nauki i techniki do konstrukcji doskonalszego społeczeństwa, lub innymi słowy, dwóch literackich konkretyzacji jego idei technologii etyki. Są nimi betryzacja – przedstawiona w powieści Powrót z gwiazd oraz etykosfera – przedstawiona w powieści Wizja lokalna. Wprawdzie Lem podejmował taką problematykę także w innych utworach, jednak zestawienie Powrotu z gwiazd oraz Wizji lokalnej wydaje się naturalne ze względu na podobieństwo ideowe tych utworów oraz szczegółowość zawartych w nich wizji zastosowania technologii etyki. We „Wprowadzeniu” omawiam specyfikę filozofowania Lema, zarówno od strony formalnej, jak i treściowej, a jako jego główny przedmiot wskazuję problem wpływu rozwoju technologii na człowieka, społeczeństwo i sferę wartości. Następnie („Życie w świecie nieżyczliwym”) omawiam kontekst, stanowiący tło dla prezentacji dwóch lemowskich wizji technologii etyki. Jest nim Doktryna Trzech Światów, która wprawdzie stanowi integralną cześć Wizji lokalnej, ale jej wymowa wyjaśnia też motywację Lema dla podjęcia idei betryzacji. W części „Życie w społeczeństwie pozbawionym agresji i ryzyka” omawiam hipotetyczne społeczeństwo poddane betryzacji – zabiegowi eliminującemu skłonności agresywne. W części „Życie w środowisku całkowicie bezpiecznym” omawiam hipotetyczne społeczeństwo żyjące w etykosferze, czyli „inteligentnym” środowisku zaprogramowanym tak, by dbać o bezpieczeństwo jego członków, a także przedstawiam krótkie porównanie betryzacji i etykosfery. W „Zakończeniu” wskazuję na miejsce rozważań Lema w ramach typologii utopii zaproponowanej przez Bernarda Suitsa. 

Słowa kluczowe: Stanisław Lem, technologia, etyka, zło, betryzacja, etykosfera, Doktryna Trzech Światów.

 

–––––––––

 

Łukasz Kucharczyk 

Cardinal Stefan Wyszyński’s University, Warsaw, Poland.

Email: l.kucharczyk@uksw.edu.pl 

 

THE BODY AND THE UNIVERSE: ON CORPOREALITY IN STANISŁAW LEM’S RETURN FROM THE STARS

doi:10.37240/FiN.2022.10.1.9 

 

ABSTRACT 

The paper develops the implicit as well as explicit meaning which evokes Stanisław Lem’s concept of the Body and the Corporality portrayed in the novel Return from the Stars. Moreover, Lem’s novel about an astronaut Hal Bregg and his return on Earth is analysed. In this novel author uses the idea of Einstein’s twin paradox. Hal Bergg—the stereotype of masculinity—is confronted with decadent and egalitarian society, which may be refers to the reunion masculinity with femininity. Such storyline shows the multidimensionality of the issue of Corporality, and presents the Body as a epistemological metaphor of modernism and postmodernism. In addition, the Body is depicted in the Return of the Stars as a figure of a mask and a costume. Furthermore, the Body in Lem’s novel is also interpreted as part of the Universe—as the boundary between what is temporary and what is infinite and transcendent. 

Keywords: body, corporeality, universe, utopia, dystopia, Stanisław Lem. 

 

–––––––––

 

Barbara Dzida, Tomir Jędrejek, Andrzej Łukasik 

Andrzej Łukasik — Institute of Philosophy, Maria Curie-Skłodowska University, Lublin, Poland. 

Email: andrzej.m.lukasik@gmail.com 

Barbara Dzida —   Email: dzida.barbara@tlen.pl 

Tomir Jędrejek —  Email: jedrejektomir@gmail.com 

 

WHAT DID LEM THINK OVER?

doi:10.37240/FiN.2022.10.1.10

 

ABSTRACT 

Stanisław Lem is considered the most outstanding representative of Polish and one of the most eminent representatives of world science-fiction literature, as well as a futurologist and—at least by some—a philosopher who, in the form of novels and short stories written in the convention of science fiction and the so-called discursive prose, touched upon important philosophical problems concerning the place of man in the Universe, the effects of technological and civilisational progress and the issue of the limits of cognition. The article reconstructs and analyses the main philosophical problems presented in the work Filozoficzny Lem. Wybór tekstów Stanisława Lema i opracowania [The Philosophical Lem. A Selection of Texts by Stanisław Lem and Studies] edited by Filip Kobiela and Jakub Gomułka. 

Keywords: Stanisław Lem, fantasy, futurology, consciousness, virtual reality, transhuanism, anthropic principle, evolution.

 

–––––––––

 

Andrew Targowski 

Western Michigan University, Kalamazoo, MI 49008, USA.

Email: andrew.targowski@wmich.edu 

 

DIGITAL EDUCATION STRATEGIES

doi:10.37240/FiN.2022.10.1.11

 

ABSTRACT 

This study analyzes and discusses key strategies for digital education. It begins by examining and defining several key concepts, including global citizenship, digital citizenship, computational thinking, informational thinking, and systemic thinking. Moreover it analyzes the role of leadership in the age of digitalization and advocates for panoramic leadership. Then it compares STEM-based education with STEAMbased education extended by panoramic leadership – STEAMPL. 

Keywords: computational thinking, digital citizenship, digital humanities, global citizenship, informational thinking, Internetization, STEAM, STEAMPL, systemic thinking, panoramic leadership.

 

–––––––––

 

Emanuele Lacca 

University of South Bohemia, Kněžská 8, 37001, České Budějovice, Czech Republic. 

Email: lacca@jcu.cz 

 

SUNT INTELLIGIBILIA ENTIA QUAE SUNT VERA. A LATE MEDIEVAL INTERPRETATIONOF INTENTIONALITY 

doi:10.37240/FiN.2022.10.1.12 

 

ABSTRACT 

The aim of this contribution is to present the theory of intentionality proposed by the Spanish Dominican Lope de Barrientos (1382–1469), as it is offered by his Clavis Sapentiae: in this erudite work, written at the turn of the 15th century in the context of the new-born School of Salamanca, the terms proper to the gnoseological lexicon of the Thomist scholasticism are taken into consideration, analysed and renewed in a new original way. This makes possible to demonstrate from one hand how the tradition opened by Thomas Aquinas is inherited in the upcoming Renaissance and from another hand to look how a typical Renaissance scholar as Barrientos builds a theory of knowledge that is original, although faithful to the Thomist tradition to which it has been continuously and cogently referred and consulted. 

Keywords: Lope de Barrientos, School of Salamanca, intentionality, first intentions, second intentions. 

 

–––––––––

 

Anna Gańko

Uniwersytet Warszawski, ul. Krakowskie Przedmieście 26/28, 00–927 Warszawa. 

Email: anna.ganko@uw.edu.pl 

 

UMYSŁ UCIELEŚNIONY. PROBLEM ISTNIENIA PRZESTRZENI W NOWEJ TEORII WIDZENIA GEORGE’A BERKELEYA

doi: 10.37240/FiN.2022.10.1.13 

 

STRESZCZENIE

Berkeley – filozof powszechnie kojarzony ze swoją tezą o nieistnieniu świata materialnego, nie zgodziłby się ze stwierdzeniem, że cały świat składający się z – jak twierdzi – idei znajduje się jedynie w umyśle poznającej osoby. Nie zgodziłby się również z tym, że postrzegane rzeczy znajdują się w absolutnej, zewnętrznej przestrzeni. Artykuł ma na celu przedstawienie Berkeleyowskiego rozwiązania powyższej alternatywy związanej z kategorią przestrzeni wyłaniającej się z tekstu Próby stworzenia nowej teorii widzenia. W Nowej Teorii Widzenia Berkeley wykłada swój pogląd na postrzeganie wzrokowe. Zaczyna wywód od rozstrzygnięcia kwestii wzrokowego postrzegania odległości, a ta kwestia prowadzi go do znacznie dalszych rozstrzygnięć – w tym do koncepcji przestrzeni relatywnej, ugruntowanej w cielesnym doświadczeniu poznającego podmiotu. 

Słowa kluczowe: George Berkeley, Nowa Teoria Widzenia, przestrzeń, immaterializm, problem Molyneux. 

 

–––––––––

 

Giulia Cirillo 

Jagiellonian University, Cracow, Poland.

Email: giulia.cirillo1@gmail.com 

 

A CIRCLE OR A SPIRAL? THE PRIMEVAL, TROPOLOGICAL SCHEME IDENTIFIED IN THE STRUCTURE OF TRUTH THEORIES 

doi: 10.37240/FiN.2022.10.1.14 

 

ABSTRACT 

Applying linguistic tropes to the deep structure which underlay the 19th century historical imagination Hayden White derived from the vault of philosophical richness contained in Giambattista Vico’s La Scienza Nuova. Now the treasure trove becomes a source of one more illuminating analogy. The following study demonstrates how metaphor, metonymy, synecdoche and irony can be identified with five major theories of truth: the correspondence, pragmatic, coherence, deflationary and the semantic one. Theories are evoked on the basis of texts by philosophers themselves (Bertrand Russell, Charles Sanders Peirce, Brand Blanshard et al.). Moreover, a numerical mismatch between them and the four tropes should be seen as everything but unwanted. The concept of irony has multiple interpretations, and so mapping it onto the semantic theory will expose the relation between truth accounts and the principle of their development. In the end, there emerges a pattern in the shape of a circle or a spiral—two models of infinity along which runs the human quest for meaning of truth. 

Keywords: Truth, tropes, Hayden White, Giambattista Vico, figuration. 

 

–––––––––

 

Zuzanna Sima 

Uniwersytet Jagielloński, Kraków, Polska.

Email: zuzanna.wilczynska@student.uj.edu.pl 

 

BADANIA JĘZYKOWEGO OBRAZU ŚWIATA A HERMENEUTYKA HANSA GEORGA GADAMERA

doi: 10.37240/FiN.2022.10.1.15 

 

STRESZCZENIE

Hans Georg Gadamer w swoich rozważaniach nad istotą hermeneutyki w szczególny sposób akcentuje rolę języka w poznaniu i rozumieniu świata. W artykule podejmowana jest próba znalezienia zastosowania hermeneutyki Gadamera w prowadzonych przez lingwistów badaniach nad językowym obrazem świata. Pierwsza część pracy poświęcona jest językowemu obrazowi świata (JOS) w lingwistyce, druga dotyczy zaś hermeneutyki Hansa Georga Gadamera. Trzeci rozdział, łączący tematykę dwóch poprzednich, odpowiada na pytanie stawiane jako cel pracy. Prezentowane tu rozważania mieszczą się w szerszej refleksji nad filozoficznymi podstawami badań lingwistycznych.

Słowa kluczowe: językowy obraz świata, hermeneutyka, Gadamer, JOS. 

 

–––––––––

 

Józef Leszek Krakowiak 

Uniwersytet Warszawski, Krakowskie Przedmieście 3, 00-001 Warszawa, Polska.

Email: j.k.l@wp.pl 

 

ROLA WIEDZY NAUKOWEJ W POETYCKIEJ KREACJI ŚWIATA ŻYCIA WISŁAWY SZYMBORSKIEJ. CZĘŚĆ I

doi: 10.37240/FiN.2022.10.1.16 

 

STRESZCZENIE

Ten tekst jest pierwszą częścią badań nad Wisławy Szymborskiej refleksjami i rozważaniami – podanymi w jej poezji – nad wiedzą, nauką i światopoglądem naukowym. Przedstawione są one na szerokim tle filozoficznych wątków obecnych w jej twórczości. 

Słowa kluczowe: Wisława Szymborska, wiedza, nauka, światopogląd naukowy.

 

–––––––––

 

Józef Leszek Krakowiak 

Uniwersytet Warszawski, Krakowskie Przedmieście 3, 00-001 Warszawa, Polska.

Email: j.k.l@wp.pl 

 

ROLA WIEDZY NAUKOWEJ W POETYCKIEJ KREACJI ŚWIATA ŻYCIA WISŁAWY SZYMBORSKIEJ. Część II

doi: 10.37240/FiN.2022.10.1.17

 

STRESZCZENIE

Ten tekst jest drugą częścią badań nad Wisławy Szymborskiej refleksjami i rozważaniami – podanymi w jej poezji – nad wiedzą, nauką i światopoglądem naukowym. Przedstawione są one na szerokim tle filozoficznych wątków obecnych w jej twórczości. 

Słowa kluczowe: Wisława Szymborska, wiedza, nauka, światopogląd naukowy. 

 

–––––––––

 

Marcin Gileta 

Uniwersytet Marii Curie Skłodowskiej w Lublinie. 

Email: gileta@wp.pl 

 

KRYTERIA ESTETYCZNE W NAUCE W UJĘCIU GRZEGORZA BIAŁKOWSKIEGO

doi: 10.37240/FiN.2022.10.1.18 

 

STRESZCZENIE

Ten tekst jest prezentacją i analizą poglądów Grzegorza Białkowskiego w kwestii obecności kryteriów estetycznych w praktyce nauki, głównie w praktyce fizyki. Białkowski należy do fizyków – obok m.in. Henri Poincaré’go, Wernera Heisenberga i Paula Diraca – którzy nie tyko konstatują obecność kryteriów estetycznych w procesie tworzenia i oceniania teorii naukowych, ale też starają się uzasadnić odwoływanie się do takich kryteriów. Białkowski zwraca też uwagę na rolę przeżycia estetycznego w działalności naukowej, a obecność kryteriów estetycznych uzasadnia na podstawie tez naturalizmu. 

Słowa kluczowe: Grzegorz Białkowski, kryteria estetyczne, przeżycie estetyczne, filozofia fizyki, filozofia nauki. 

 

–––––––––

 

Jakub Kopyciński 

Centrum Fizyki Teoretycznej PAN, Al. Lotników 32/46 02-668 Warszawa. 

Email: jkopycinski@cft.edu.pl 

 

O POSTULACIE KWANTOWEJ ZASADY WZGLĘDNOŚCI 

doi: 10.37240/FiN.2022.10.1.19

 

STRESZCZENIE

W tym artykule analizuje się jedną z prób zszycia i tym samym usunięcia niewspółmierności teoretycznej szczególnej teorii względności z mechaniką kwantową poprzez sformowanie kwantowej zasady względności, przedstawioną w pracy Quantum Principle of Relativity Dragana i Ekerta (2020). Analizowany jest charakter postulatu Dragana i Ekerta i argumentuje się, że bliżej mu jest do wybiegu konwencjonalistycznego niż do nowego paradygmatu w fizyce teoretycznej. Zwraca się też uwagę na faworyzowanie w omawianym artykule instrumentalizmu matematycznego i ontycznego charakteru prawdopodobieństwa w fizyce. 

Słowa kluczowe: filozofia fizyki, wybieg konwencjonalistyczny, paradygmat, instrumentalizm, przypadkowość ontyczna.

 

–––––––––

 

Andrzej Gecow 

badacz niezależny, nieetatowy współpracownik Instytutu Filozofii i Socjologii PAN 

Email: andrzej.gecow@gmail.com 

 

UWAGI O TOMIE PRAC ZEBRANYCH KRZYSZTOFA CHODASEWICZA ZAGADKA ŻYCIA

doi: 10.37240/FiN.2022.10.1.20 

 

STRESZCZENIE

Krzysztof Chodasewicz (1982–2016) zmarł bardzo młodo, ale jego publikacje silnie wpłynęły na polskie środowisko naukowe w zakresie filozofii życia w sensie biologicznego procesu, jego rozumienia i definiowania. Był to temat w Polsce praktycznie zapomniany. To Chodasewicz zgromadzonymi w omawianym zbiorze artykułami dał polskiemu czytelnikowi obraz obecnego stanu rozważań w tym temacie na świecie. Nie jest to jedynie przegląd współczesnych stanowisk – w każdym artykule Chodasewicz przedstawia jakieś swoje nowe koncepcje. Podstawową zaletą zebranych tu publikacji jest delikatna forma uświadamiania rozpiętości możliwych poglądów i problemów, co w temacie istoty i pochodzenia życia budzi zwykle duże emocje i wstępne zastrzeżenia. Niniejszy artykuł to przegląd zgromadzonych w książce tematów i materiałów z uwagami autora tego artykułu. 

Słowa kluczowe: Krzysztof Chodasewicz, filozofia życiabiologicznego, definicja życia.

 

–––––––––

 

Marek Błaszczyk

Uniwersytet Mikołaja Kopernika, Toruń. 

Email: marek_blaszczyk@onet.eu 

 

WPROWADZENIE DO FILOZOFII KARLA JASPERSA 

doi: 10.37240/FiN.2022.10.1.21 

 

Celem artykułu jest omówienie książki Mirosława Żelaznego zatytułowanej „Filozofia” Jaspersa Mirosława Żelaznego. Praca przybliża najważniejsze wątki Jaspersowskiego myślenia – dialektyczną metodę filozofowania, rozumienie światopoglądu, fenomen komunikacji egzystencjalnej oraz koncepcję sytuacji granicznych. 

Słowa kluczowe: filozofia, człowiek, egzystencja, egzystencjalizm.